Z bardzo dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że w 2004 r. Polska stanie się członkiem Unii Europejskiej.
Od pierwszego dnia członkostwa naszego kraju w Unii obowiązywać zaczną rozporządzenia Unii Europejskiej. Stanie się tak dlatego, że rozporządzenia te mają większą rangę prawną w stosunku do prawa krajowego.

W zakresie rzeczowych świadczeń medycznych regulacje prawne zawarte są w dwóch rozporządzeniach: Rozporządzeniu 1408/71 oraz 574/72, które jest rozporządzeniem wykonawczym.
Określają one zarówno zakres rzeczowych świadczeń medycznych przysługujących obywatelowi państwa członkowskiego Unii w czasie pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego, jak i sposób rozliczania kosztów tych świadczeń.
Rzeczowe świadczenia zdrowotne obejmują opiekę lekarską i dentystyczną, lekarstwa i hospitalizację, jak również bezpośrednie wypłaty mające na celu zwrot kosztów wymienionych usług. Ogólną zasadą jest, iż rzeczowe świadczenia zdrowotne przysługują zgodnie z ustawodawstwem kraju, w którym dana osoba mieszka lub przebywa, tak jakby była w tym kraju ubezpieczona. Może to być korzystne lub niekorzystne w porównaniu z ustawodawstwem kraju, w którym jest faktycznie ubezpieczona. Przyczyną tej zasady jest fakt, że zarówno lekarze, jak i odpowiednie instytucje zawsze stosują przepisy własnego kraju nawet wtedy, gdy dana osoba jest ubezpieczona w innym kraju.
Zakres rzeczowych świadczeń zdrowotnych przysługujących w danym państwie członkowskim zależy od charakteru pobytu w tym państwie (zamieszkanie na stałe, pobyt czasowy, np. turystyczny itp.) i od grupy zawodowej (pracownik, emeryt, student itd.), do której należy.
Można wyróżnić następujące zakresy rzeczowych świadczeń zdrowotnych:
- pełny zakres rzeczowych świadczeń zdrowotnych gwarantowany przez ustawodawstwo danego kraju,
- świadczenia natychmiastowo konieczne, tzn. rzeczowe świadczenia zdrowotne w razie wypadku, nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia. W praktyce, w przypadku wizyty ambulatoryjnej oznacza to jednorazową wizytę (w wyjątkowych okolicznościach dwie wizyty), a ewentualna kontynuacja leczenia powinna odbywać się w państwie zamieszkania. W przypadkach leczenia szpitalnego, pacjent po wypisaniu ze szpitala dalsze leczenie lub okres rekonwalescencji powinien odbywać w kraju zamieszkania,
- niezbędne rzeczowe świadczenia zdrowotne w trakcie pobytu (oznacza to szerszy zakres świadczeń w porównaniu ze świadczeniami natychmiastowo koniecznymi). W praktyce oznacza to brak konieczności powrotu do kraju celem kontynuacji leczenia, jednak określenie to nie obejmuje planowych świadczeń zdrowotnych, które powinny być przeprowadzane w państwie zamieszkania, tj. państwie właściwym, w którym pacjent jest ubezpieczony,
- planowe świadczenia zdrowotne.
Pełny zakres rzeczowych świadczeń zdrowotnych w kraju, w którym nie jest się ubezpieczonym przysługuje wszystkim kategoriom osób objętych przepisami Unii Europejskie zamieszkującym na stałe w tym kraju. Zwykle instytucja ubezpieczenia zdrowotnego, w której dana osoba jest ubezpieczona dokonuje zwrotu wydatków instytucji ubezpieczenia zdrowotnego kraju zamieszkania.
Świadczenia natychmiastowo konieczne przysługują osobom przebywającym czasowo na terytorium innego państwa. Dotyczy to przede wszystkim turystów oraz osób krótkiej (najczęściej do 7 dni) podróży służbowej.
Niezbędne rzeczowe świadczenia zdrowotne w trakcie pobytu przysługują przebywającym czasowo na terytorium innego państwa emerytom i rencistom, osobom odbywającym studia lub szkolenia zawodowe oraz pracownikom wysłanym.
Planowane świadczenia zdrowotne, tzn. świadczenia zdrowotne na terytorium innego państwa, na które dana osoba została wysłana przez swoją instytucję ubezpieczenia zdrowotnego i których koszty pokrywane są przez tę instytucję. Zgodnie z ustawodawstwem Unii Europejskiej instytucja ubezpieczenia zdrowotnego danego państwa nie może odmówić obywatelowi prawa do planowanych świadczeń zdrowotnych za granicą w przypadku, gdy dane świadczenie jest gwarantowane przez ustawodawstwo tego kraju, a nie może być zrealizowane na miejscu w czasie niezbędnym ze względu na obecny stan zdrowia.
Przepisy UE umożliwiają również członkowi rodziny osoby zatrudnionej, pracującej na własny rachunek, emeryta lub osoby uczącej się uzyskanie prawa do świadczeń. Członkowie rodziny sami nie są ubezpieczeni, a jedynie posiadają prawo do uzyskania świadczeń (w ustawodawstwie polskim osoby te są traktowane jako ubezpieczeni). Za członków rodziny uważa się małżonka/małżonkę i dzieci pozostające w tym samym gospodarstwie domowym, a dodatkowo osoby, które zgodnie z ustawodawstwem krajowym są uzależnione finansowo od osoby wykonującej pracę zarobkową (każdy kraj reguluje tę kwestię indywidualnie).
Aby ułatwić stosowanie przepisów Unii Europejskiej, opracowane zostały specjalne formularze (w zakresie świadczeń zdrowotnych są to formularze serii E).
Formularze, które dają prawo do świadczeń zdrowotnych w innych krajach Unii Europejskiej należy traktować jako zobowiązania płatnicze. Kiedy instytucja ubezpieczenia zdrowotnego danego państw członkowskiego wypełni taki formularz, należy traktować go jako decyzję o przyznaniu danej osobie prawa do świadczeń.
Do czasu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej muszą zostać opracowane dokładne procedury obiegu dokumentów związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych obywatelom państw unijnych między świadczeniodawcami a instytucjami ubezpieczeń zdrowotnych.

opr .Grzegorz Jasiński