 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Gazeta Lekarska Przegląd numerów Gazety Lekarskiej Rocznik 2007 Gazety Lekarskiej Numer 2007-12 Przychodzi lekarz do prawnika
Czy lekarz podejmujący czynności lecznicze spoza zakresu własnej specjalności naraża się na odpowiedzialność?
Zgodnie z art. 10 Kodeksu Etyki Lekarskiej lekarz nie powinien wykraczać poza umiejętności zawodowe przy wykonywaniu czynności leczniczych. Jeśli zakres czynności medycznych wykracza poza dziedzinę, w której lekarz jest specjalistą, powinien on zasięgnąć opinii odpowiedniego lekarza specjalisty.
Z kolei art. 37 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. 2005, nr 226, poz. 1943) stanowi, że w razie wątpliwości diagnostycznych bądź terapeutycznych lekarz z własnej inicjatywy, lub na wniosek pacjenta, powinien zasięgnąć opinii właściwego lekarza specjalisty lub zorganizować konsylium lekarskie.
Z powołanych przepisów wynika zasada, że lekarz powinien działać ściśle w ramach swojej specjalności. Jeżeli lekarz pomimo wątpliwości występujących w procesie leczenia nie skorzysta z prawa do konsultacji, podjęte przez niego działania lecznicze będą oceniane jak czynności podjęte przez specjalistę w danej dziedzinie.
Lekarz, który wyrządzi pacjentowi szkodę w wyniku działań podjętych poza zakresem własnej specjalności, może ponieść odpowiedzialność cywilną, karną i zawodową.
Szkoda wyrządzona pacjentowi może przyjąć postać na przykład rozstroju zdrowia, uszkodzenia ciała, a nawet zagrożenia życia.
Odpowiedzialność cywilną za szkodę wynikającą z niewykonania lub niewłaściwie wykonanego zobowiązania (np. szkodę w postaci rozstroju zdrowia) mogą ponieść lekarze, którzy:
- prowadzą indywidualną praktykę lekarską,
- działają na własny rachunek w zakładzie opieki zdrowotnej,
- wykorzystują zaplecze medyczne ZOZ-u, którego nie są pracownikami,
- są wspólnikami w spółce cywilnej,
- udzielają świadczeń zdrowotnych w nagłych przypadkach. Przykładem udzielenia świadczeń zdrowotnych w nagłych przypadkach jest udzielenie pomocy ofiarom wypadku drogowego przez lekarza będącego świadkiem wypadku.
Warto podkreślić, że odpowiedzialności cywilnej z tytułu niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania (odpowiedzialność ex contractu) nie ponoszą, między innymi, lekarze zatrudnieni w publicznych i niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz lekarze zatrudnieni w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.
O odpowiedzialności karnej można mówić w sytuacji, gdy skutkiem działania poza zakresem danej specjalności będzie, na przykład, błąd diagnostyczny lub terapeutyczny. Skutkiem błędu, za który lekarz może ponieść odpowiedzialność karną, jest uszkodzenie narządów ciała, rozstrój zdrowia lub śmierć pacjenta.
Lekarz, który działając poza zakresem własnej specjalności naraża pacjenta na rozstrój zdrowia, uszkodzenie ciała lub utratę życia, może ponieść, obok odpowiedzialności cywilnej i karnej, także odpowiedzialność zawodową. Wynika to z faktu, że każdy pacjent, któremu lekarz udziela świadczeń zdrowotnych, może wystąpić do rzecznika odpowiedzialności zawodowej ze skargą dotyczącą naruszenia przez lekarza zasad etyki i deontologii zawodowej. Jeżeli rzecznik odpowiedzialności zawodowej uzna na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarga pacjenta, bądź jego najbliższej rodziny, jest zasadna, kieruje wniosek o ukaranie do sądu lekarskiego. Sąd lekarski może natomiast orzec w stosunku do lekarza, który działając poza zakresem własnej specjalności naraził pacjenta na szkodę karę: upomnienia, nagany, zawieszenia prawa wykonywania zawodu lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu.
Warto podkreślić, że obowiązek działania w zakresie danej specjalności nie jest jednoznaczny z zakazem podejmowania czynności spoza zakresu tej specjalności w sytuacjach niecierpiących zwłoki lub nagłych przypadkach. W niektórych sytuacjach podjęcie działania poza zakresem własnej specjalności należy do obowiązków lekarza. Dotyczy to przypadków, w których lekarz powinien zastosować schematy praktycznego postępowania, czyli wdrożyć czynności, które w danej sytuacji powinny być wykonane lub zlecone przez lekarza bez względu na to, jaka jest jego specjalizacja i czy dotyczy ona ściśle choroby pacjenta. Konieczność zastosowania schematów praktycznego postępowania obrazuje poniższy przykład.
Do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej trafia pacjent z kilkuletnim wywiadem i rozpoznaniem cukrzycy typu II. W wyniku analizy badania podmiotowego i badań laboratoryjnych lekarz stwierdza pojawienie się objawów choroby wieńcowej, niewydolności nerek oraz rozchwianie cukrzycy. Najbliższy możliwy termin wizyty u diabetologa lub hospitalizacji w specjalistycznym oddziale wynosi sześć tygodni. W przedstawionej sytuacji lekarz jest zobowiązany do wdrożenia postępowania terapeutycznego i monitorowania jego skuteczności. Działanie poza zakresem własnej specjalności jest w tym przypadku niezbędne do zapobiegnięcia negatywnych skutków dla życia i zdrowia pacjenta. W przypadkach nagłych i niecierpiących zwłoki niepodjęcie czynności leczniczych spoza zakresu danej specjalności naraża lekarza na odpowiedzialność cywilną i karną, i zawodową.
Ubezpieczenie OC na kontrakcie - obowiązek czy dobrowolny wybór?
Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z 30.08.1991 r. (tj. Dz. U. 2007 r., nr 14, poz. 89, ze zm.) publiczny zakład opieki zdrowotnej może zawrzeć kontrakt (udzielić zamówienia) na świadczenia zdrowotne z lekarzem prowadzącym indywidualną lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską. Lekarz "przyjmujący zamówienie" musi zawrzeć obowiązkowo umowę ubezpieczenia OC, najpóźniej na dzień przed rozpoczęciem wykonywania zakontraktowanych świadczeń. Umowa musi zostać zawarta na cały okres wykonywania świadczeń zdrowotnych (art. 5 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych z 22.05.2003 r., Dz. U. 2003 r., nr 124, poz. 1152, ze zm. - dalej UoUO).
Ubezpieczenie Odpowiedzialności Cywilnej (OC) obejmuje odpowiedzialność cywilną ex contractu (kontraktową) i ex delicto (deliktową) lekarza. Odpowiedzialność kontraktowa dotyczy kwestii zawiązanych z niewykonaniem lub niewłaściwym wykonaniem umowy zawartej między pacjentem a lekarzem (np. odpowiedzialność za niewłaściwe wykonanie zabiegu, które skutkuje rozstrojem zdrowia pacjenta). Odpowiedzialność deliktowa łączy się natomiast z popełnieniem czynu niedozwolonego przez lekarza (np. odpowiedzialność za niezgodne z prawem uchylenie tajemnicy lekarskiej).
W przypadku wyrządzenia przez lekarza szkody w wyniku rażącego niedbalstwa (polegającego na przykład na wdrożeniu leczenia bez uwzględnia wyników badań zleconych wcześniej) lub pod wpływem alkoholu bądź środków odurzających, zakład ubezpieczeń społecznych może dochodzić od lekarza zwrotu kwoty ubezpieczenia (art. 11 ust. 4 UoUO), która w chwili obecnej wynosi 46 500 w odniesieniu do jednego zdarzenia wyrządzającego szkodę.
Warto podkreślić, że jeżeli lekarz nie zawrze umowy ubezpieczenia w ciągu 30 dni od daty podpisania kontraktu, Samodzielny Publiczny ZOZ może rozwiązać z nim kontrakt bez wypowiedzenia (§15 pkt 12 Rozporządzenia w sprawie umowy o udzielenie zamówienia na świadczenie zdrowotne z 13.07.1998 r., Dz. U. 1998 r., nr 93, poz. 592).
Niezawarcie umowy ubezpieczenia naraża lekarza również na poniesienie pełnej odpowiedzialności finansowej za szkodę wyrządzoną pacjentowi.
W razie zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie lekarz powinien poinformować o tym fakcie zakład ubezpieczeń. Obowiązkiem lekarza jest także poinformowanie pacjenta o tym, że może dochodzić odszkodowania bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń.
Odszkodowanie wypłacane pacjentowi nie przekracza górnej granicy ubezpieczenia OC, które wynosi 46 500 .
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego UM w Łodzi
Artykuły ukazują się przy współpracy wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.progress.med.pl
Gazeta Lekarska 2007-12 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.
Zgodnie z art. 10 Kodeksu Etyki Lekarskiej lekarz nie powinien wykraczać poza umiejętności zawodowe przy wykonywaniu czynności leczniczych. Jeśli zakres czynności medycznych wykracza poza dziedzinę, w której lekarz jest specjalistą, powinien on zasięgnąć opinii odpowiedniego lekarza specjalisty.
Z kolei art. 37 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. 2005, nr 226, poz. 1943) stanowi, że w razie wątpliwości diagnostycznych bądź terapeutycznych lekarz z własnej inicjatywy, lub na wniosek pacjenta, powinien zasięgnąć opinii właściwego lekarza specjalisty lub zorganizować konsylium lekarskie.
Z powołanych przepisów wynika zasada, że lekarz powinien działać ściśle w ramach swojej specjalności. Jeżeli lekarz pomimo wątpliwości występujących w procesie leczenia nie skorzysta z prawa do konsultacji, podjęte przez niego działania lecznicze będą oceniane jak czynności podjęte przez specjalistę w danej dziedzinie.
Lekarz, który wyrządzi pacjentowi szkodę w wyniku działań podjętych poza zakresem własnej specjalności, może ponieść odpowiedzialność cywilną, karną i zawodową.
Szkoda wyrządzona pacjentowi może przyjąć postać na przykład rozstroju zdrowia, uszkodzenia ciała, a nawet zagrożenia życia.
Odpowiedzialność cywilną za szkodę wynikającą z niewykonania lub niewłaściwie wykonanego zobowiązania (np. szkodę w postaci rozstroju zdrowia) mogą ponieść lekarze, którzy:
- prowadzą indywidualną praktykę lekarską,
- działają na własny rachunek w zakładzie opieki zdrowotnej,
- wykorzystują zaplecze medyczne ZOZ-u, którego nie są pracownikami,
- są wspólnikami w spółce cywilnej,
- udzielają świadczeń zdrowotnych w nagłych przypadkach. Przykładem udzielenia świadczeń zdrowotnych w nagłych przypadkach jest udzielenie pomocy ofiarom wypadku drogowego przez lekarza będącego świadkiem wypadku.
Warto podkreślić, że odpowiedzialności cywilnej z tytułu niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania (odpowiedzialność ex contractu) nie ponoszą, między innymi, lekarze zatrudnieni w publicznych i niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej oraz lekarze zatrudnieni w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością.
O odpowiedzialności karnej można mówić w sytuacji, gdy skutkiem działania poza zakresem danej specjalności będzie, na przykład, błąd diagnostyczny lub terapeutyczny. Skutkiem błędu, za który lekarz może ponieść odpowiedzialność karną, jest uszkodzenie narządów ciała, rozstrój zdrowia lub śmierć pacjenta.
Lekarz, który działając poza zakresem własnej specjalności naraża pacjenta na rozstrój zdrowia, uszkodzenie ciała lub utratę życia, może ponieść, obok odpowiedzialności cywilnej i karnej, także odpowiedzialność zawodową. Wynika to z faktu, że każdy pacjent, któremu lekarz udziela świadczeń zdrowotnych, może wystąpić do rzecznika odpowiedzialności zawodowej ze skargą dotyczącą naruszenia przez lekarza zasad etyki i deontologii zawodowej. Jeżeli rzecznik odpowiedzialności zawodowej uzna na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarga pacjenta, bądź jego najbliższej rodziny, jest zasadna, kieruje wniosek o ukaranie do sądu lekarskiego. Sąd lekarski może natomiast orzec w stosunku do lekarza, który działając poza zakresem własnej specjalności naraził pacjenta na szkodę karę: upomnienia, nagany, zawieszenia prawa wykonywania zawodu lub pozbawienia prawa wykonywania zawodu.
Warto podkreślić, że obowiązek działania w zakresie danej specjalności nie jest jednoznaczny z zakazem podejmowania czynności spoza zakresu tej specjalności w sytuacjach niecierpiących zwłoki lub nagłych przypadkach. W niektórych sytuacjach podjęcie działania poza zakresem własnej specjalności należy do obowiązków lekarza. Dotyczy to przypadków, w których lekarz powinien zastosować schematy praktycznego postępowania, czyli wdrożyć czynności, które w danej sytuacji powinny być wykonane lub zlecone przez lekarza bez względu na to, jaka jest jego specjalizacja i czy dotyczy ona ściśle choroby pacjenta. Konieczność zastosowania schematów praktycznego postępowania obrazuje poniższy przykład.
Do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej trafia pacjent z kilkuletnim wywiadem i rozpoznaniem cukrzycy typu II. W wyniku analizy badania podmiotowego i badań laboratoryjnych lekarz stwierdza pojawienie się objawów choroby wieńcowej, niewydolności nerek oraz rozchwianie cukrzycy. Najbliższy możliwy termin wizyty u diabetologa lub hospitalizacji w specjalistycznym oddziale wynosi sześć tygodni. W przedstawionej sytuacji lekarz jest zobowiązany do wdrożenia postępowania terapeutycznego i monitorowania jego skuteczności. Działanie poza zakresem własnej specjalności jest w tym przypadku niezbędne do zapobiegnięcia negatywnych skutków dla życia i zdrowia pacjenta. W przypadkach nagłych i niecierpiących zwłoki niepodjęcie czynności leczniczych spoza zakresu danej specjalności naraża lekarza na odpowiedzialność cywilną i karną, i zawodową.
Ubezpieczenie OC na kontrakcie - obowiązek czy dobrowolny wybór?
Zgodnie z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z 30.08.1991 r. (tj. Dz. U. 2007 r., nr 14, poz. 89, ze zm.) publiczny zakład opieki zdrowotnej może zawrzeć kontrakt (udzielić zamówienia) na świadczenia zdrowotne z lekarzem prowadzącym indywidualną lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską. Lekarz "przyjmujący zamówienie" musi zawrzeć obowiązkowo umowę ubezpieczenia OC, najpóźniej na dzień przed rozpoczęciem wykonywania zakontraktowanych świadczeń. Umowa musi zostać zawarta na cały okres wykonywania świadczeń zdrowotnych (art. 5 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych z 22.05.2003 r., Dz. U. 2003 r., nr 124, poz. 1152, ze zm. - dalej UoUO).
Ubezpieczenie Odpowiedzialności Cywilnej (OC) obejmuje odpowiedzialność cywilną ex contractu (kontraktową) i ex delicto (deliktową) lekarza. Odpowiedzialność kontraktowa dotyczy kwestii zawiązanych z niewykonaniem lub niewłaściwym wykonaniem umowy zawartej między pacjentem a lekarzem (np. odpowiedzialność za niewłaściwe wykonanie zabiegu, które skutkuje rozstrojem zdrowia pacjenta). Odpowiedzialność deliktowa łączy się natomiast z popełnieniem czynu niedozwolonego przez lekarza (np. odpowiedzialność za niezgodne z prawem uchylenie tajemnicy lekarskiej).
W przypadku wyrządzenia przez lekarza szkody w wyniku rażącego niedbalstwa (polegającego na przykład na wdrożeniu leczenia bez uwzględnia wyników badań zleconych wcześniej) lub pod wpływem alkoholu bądź środków odurzających, zakład ubezpieczeń społecznych może dochodzić od lekarza zwrotu kwoty ubezpieczenia (art. 11 ust. 4 UoUO), która w chwili obecnej wynosi 46 500 w odniesieniu do jednego zdarzenia wyrządzającego szkodę.
Warto podkreślić, że jeżeli lekarz nie zawrze umowy ubezpieczenia w ciągu 30 dni od daty podpisania kontraktu, Samodzielny Publiczny ZOZ może rozwiązać z nim kontrakt bez wypowiedzenia (§15 pkt 12 Rozporządzenia w sprawie umowy o udzielenie zamówienia na świadczenie zdrowotne z 13.07.1998 r., Dz. U. 1998 r., nr 93, poz. 592).
Niezawarcie umowy ubezpieczenia naraża lekarza również na poniesienie pełnej odpowiedzialności finansowej za szkodę wyrządzoną pacjentowi.
W razie zgłoszenia roszczenia o odszkodowanie lekarz powinien poinformować o tym fakcie zakład ubezpieczeń. Obowiązkiem lekarza jest także poinformowanie pacjenta o tym, że może dochodzić odszkodowania bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń.
Odszkodowanie wypłacane pacjentowi nie przekracza górnej granicy ubezpieczenia OC, które wynosi 46 500 .
Justyna Zajdel
Zakład Prawa Medycznego UM w Łodzi
Artykuły ukazują się przy współpracy wydawnictwa Progress, wydawcy "Prawa w Medycynie" i medycznych atlasów multimedialnych - www.progress.med.pl
Gazeta Lekarska 2007-12 - pismo izb lekarskich. Wydawca: Naczelna Rada Lekarska.
Dla członków izb lekarskich bezpłatnie.