 |
Władze, struktura |  |  |  |
 |  |
Kliknięcie na jednym z poniższych linków wyświetli wybraną stronę.
|
Izba lekarska jako samorząd zawodu zaufania publicznego
Ważne miejsce w systemie władzy publicznej realizującej zadania związane z ochroną zdrowia zajmują samorządy zawodowe. Podstawę ustrojową ich działania stanowi art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który ustala, że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawód zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem takich zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Tym samym - cytując za p. prof. Michałem Kuleszą - "ustawa zasadnicza, przekazując część zadań publicznych rządowi i jego administracji, umożliwia przekazanie pozostałej części innym, ustawowo wskazanym, zdecentralizowanym podmiotom i organom administracji publicznej, m.in. korporacjom zawodowym. Korporacja jako instytucja administracji zdecentralizowanej wykonuje zadania publiczne samodzielnie, w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Zakres jej samodzielności ściśle oznacza prawo. Przynależność do korporacji nie jest dobrowolna ani przymusowa, lecz wynika bezpośrednio z mocy prawa, jest więc automatycznie konsekwencją nabycia stosownych uprawnień (wpisu i prawa wykonywania zawodu) bądź też spełnienia innych określonych przez prawo wymogów. Istotą samorządu zaufania publicznego jest więc powierzenie mu, na drodze ustawowej, zarządu sprawami publicznymi w określonej dziedzinie samym zainteresowanym, zorganizowanym przez ustawę w korporację prawa publicznego - podmiot zdecentralizowanej administracji publicznej.
Samorząd zaufania publicznego - korporacja prawa publicznego, odnosić się może jedynie do tych zawodów, w których ocena prawidłowości ich wykonania, zwłaszcza w sensie deontologicznym, jest niemożliwa z zewnątrz, a jednocześnie są to zawody istotne z punktu widzenia interesu publicznego. Funkcją korporacji zawodowych jest więc sfera etyki zawodowej, ustalanie i egzekwowanie kryteriów deontologicznych, reprezentowanie korporacji wobec władz państwowych, a także nadawanie prawa do wykonywania zawodu (co władze korporacyjne wykonują pod nadzorem władz państwowych obejmującym wyłącznie zakres zgodności ich działania z prawem, o której ostatecznie rozstrzyga niezawisły sąd)".
Instytucja izb lekarskich funkcjonowała w Polsce przed rokiem 1918 na terenie zaboru austriackiego i pruskiego. Rozwijała się stopniowo, napotykając liczne trudności. Po uzyskaniu niepodległości, po kilku latach aktywności organizacyjnej oraz politycznej środowiska lekarskiego, w 1921 r. w II RP ustawą sejmową zostały powołane izby lekarskie, a w roku 1938 również izby lekarsko-dentystyczne.
Samorząd lekarski był rozwiązywany dwukrotnie: po raz pierwszy przez okupantów niemieckich w 1940 r., po raz drugi - przez administrację komunistyczną w 1950 r. Chociaż towarzyszące temu okoliczności różniły się diametralnie, to w obu przypadkach wspólne były korzenie tych decyzji. Idea samorządności nie mieściła się w żadnym z tych systemów społecznych, dlatego starano się ją zniszczyć.
Zawód lekarza i lekarza dentysty już w roku 1989, a więc jeszcze w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, ponownie uzyskał uprawnienia stworzenia swojej korporacji jako zawodu zaufania publicznego na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz.U. Nr 30, poz. 158 z późn. zm.). Tym samym po 40 latach niebytu został reaktywowany samorząd zawodowy zrzeszający wszystkich lekarzy i lekarzy dentystów, wykonujących zawód na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że z mocy ustawy, każdy lekarz i lekarz dentysta wykonujący lub zamierzający wykonywać zawód w naszym kraju musi być członkiem właściwej okręgowej izby lekarskiej.
Do wynikających z ustawy zadań samorządu lekarzy należy:
sprawowanie pieczy i nadzoru nad należytym i sumiennym wykonywaniem zawodu lekarza, ustanawianie obowiązujących wszystkich lekarzy zasad etyki i deontologii zawodowej oraz dbałość o ich przestrzeganie, reprezentowanie i ochrona zawodu lekarza, integrowanie środowiska lekarskiego, zajmowanie stanowiska w sprawach stanu zdrowotności społeczeństwa, polityki zdrowotnej państwa oraz organizacji ochrony zdrowia, współpraca z towarzystwami naukowymi, szkołami wyższymi i jednostkami badawczo-rozwojowymi w kraju i za granicą, prowadzenie instytucji samopomocowych i innych form pomocy materialnej dla lekarzy i ich rodzin, zarządzanie majątkiem i działalnością gospodarczą izb lekarskich, wykonywanie innych zadań określonych odrębnymi przepisami.
Samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów wykonuje te zadania poprzez przyznawanie prawa wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty, prowadzenie rejestru indywidualnych i grupowych praktyk lekarskich, kierowanie i prowadzenie nadzoru nad odbywaniem stażu podyplomowego swoich członków, negocjowanie warunków pracy i płac, sprawowanie orzecznictwa o niezdolności do wykonywania zawodu lekarza, przewodniczenie komisjom w konkursach na stanowiska ordynatorów i uczestniczenie w konkursach na inne kierownicze stanowiska w służbie zdrowia oraz ustalanie programu i okresu przeszkolenia zawodowego w przypadku zaistnienia przerwy w wykonywaniu zawodu dłuższej niż 5 lat. Samorząd współdziała również w zakresie doskonalenia zawodowego swoich członków (uzyskiwanie specjalizacji, umiejętności medycznych) z administracją rządową, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, medycznymi towarzystwami naukowymi, szkołami wyższymi, a w szczególności sprawuje pieczę i nadzór nad kształceniem ustawicznym. Samorząd opiniuje projekty ustaw dotyczących ochrony zdrowia i przepisy dotyczące wykonywania zawodu lekarza bądź występuje o ich wydanie. Prowadzi pośrednictwo pracy dla lekarzy i innych zawodów medycznych. Organizuje i koordynuje działalność kulturalną, sportową i turystyczną środowiska lekarskiego. W ramach samorządu funkcjonują instytucje samopomocowe. W określonych sytuacjach członek samorządu jest wspierany finansowo. Samorząd jest współzałożycielem SKOKu Izb Lekarskich.
Organ izby to m.in. Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej i Okręgowy Sąd Lekarski.
Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej i jego Zastępcy, prowadzi nadzór nad wykonywaniem zawodu zgodnie z zasadami etyki i współczesnej wiedzy lekarskiej oraz z przepisami prawa.
Sąd Lekarski orzeka w sprawach odpowiedzialności zawodowej i naruszania norm etycznych wykonywania zawodu, mając uprawnienia do pozbawienia członka korporacji prawa wykonywania zawodu.
Do zadań samorządu należy również występowanie w obronie interesów indywidualnych i zbiorowych członków izb lekarskich. Współdziała on także z organami władzy i administracji państwowej, samorządu terytorialnego, organizacjami politycznymi oraz innymi samorządami zawodowymi - w sprawach dotyczących ochrony zdrowia i warunków wykonywania zawodu lekarza na terenie działania izby.
Najwyższą władzą Okręgowej Izby Lekarskiej jest Okręgowy Zjazd Lekarzy a na obszarze kraju - Krajowy Zjazd Lekarzy, w którym uczestniczą członkowie izb lekarskich poprzez swoich delegatów. Delegaci wybierani są na zebraniach poszczególnych rejonów wyborczych obejmujących zakłady opieki zdrowotnej, grupy lekarzy lub obszary działania izby. Wybory przeprowadza się na podstawie ordynacji wyborczej ustalonej przez Naczelną Izbę Lekarską. Są one powszechne, równe, bezpośrednie i tajne. Ordynacja nie ogranicza liczby kandydatów. Mandat trwa 4 lata a jedną funkcje można pełnić tylko przez dwie kadencje.
Delegaci na Krajowy Zjazd Lekarzy i Okręgowy Zjazd Lekarzy wybierani są na podstawie takich samych zasad.
Ładysław Nekanda Trepka
Zastępca Sekretarza ORL